Ghi sổ kế toán (Bookkeeping) là gì? Vai trò đối với doanh nghiệp thương mại điện tử

Ghi sổ kế toán (Bookkeeping) là gì? Vai trò đối với doanh nghiệp thương mại điện tử

Khi mới bắt đầu kinh doanh thương mại điện tử (TMĐT), doanh nghiệp thường chỉ cần theo dõi doanh thu và chi phí trên một vài bảng tính. Tuy nhiên, khi mở rộng từ một gian hàng sang nhiều sàn và kênh bán, doanh nghiệp TMĐT phải quản lý ngày càng nhiều giao dịch và chi phí như phí sàn, vận chuyển, quảng cáo, hoàn tiền và thanh toán.

Nếu không có quy trình ghi sổ kế toán (Bookkeeping) nhất quán, doanh nghiệp sẽ khó kiểm soát sai lệch giữa dữ liệu đơn hàng, doanh thu và các khoản thanh toán.

1. Ghi sổ kế toán (bookkeeping) là gì?

Theo Corporate Finance Institute, ghi sổ kế toán (bookkeeping) là hoạt động ghi nhận, phân loại và sắp xếp các giao dịch tài chính phát sinh trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp. Các giao dịch này có thể bao gồm doanh thu bán hàng, chi phí vận hành, khoản phải thu, khoản phải trả và những biến động về tiền.

Với doanh nghiệp TMĐT, các giao dịch cần ghi nhận thường bao gồm:

  • Doanh thu bán hàng từ Amazon, Shopify, TikTok Shop và các kênh phân phối khác.

  • Chi phí quảng cáo trả tiền theo lượt nhấp (PPC), phí sàn và phí xử lý thanh toán.

  • Các khoản hoàn hàng, hoàn tiền và điều chỉnh giao dịch.

  • Chi phí thanh toán cho nhà cung cấp, đơn vị vận chuyển và kho hàng.

  • Các khoản thanh toán được sàn hoặc cổng chuyển về theo từng kỳ.

  • Chênh lệch tỷ giá và phí chuyển đổi ngoại tệ đối với giao dịch xuyên biên giới.

Mỗi giao dịch đều phản ánh một phần tình hình tài chính của doanh nghiệp. Khi được ghi nhận đầy đủ và nhất quán, những dữ liệu riêng lẻ này sẽ tạo thành cơ sở để doanh nghiệp theo dõi doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh.

2. Bookkeeping bao gồm những công việc gì?

Với doanh nghiệp TMĐT, ghi sổ kế toán không đơn thuần là nhập số liệu vào bảng tính. Công việc này còn liên quan đến việc tổng hợp thông tin từ nhiều nền tảng, kiểm tra giao dịch và sắp xếp dữ liệu để phục vụ hoạt động kế toán.

Một quy trình Bookkeeping thường bao gồm những công việc chính sau:

2.1. Ghi nhận doanh thu và các khoản thu

Doanh thu cần được theo dõi theo từng đơn hàng, sản phẩm, cửa hàng và kênh bán. Đặc biệt, doanh nghiệp cần phân biệt doanh thu bán hàng với số tiền thực nhận sau khi sàn khấu trừ các khoản phí hoặc thực hiện điều chỉnh.

Ví dụ, một đơn hàng có giá trị 100 USD không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ nhận đủ 100 USD vào tài khoản. Sàn có thể khấu trừ phí bán hàng, phí xử lý đơn, các khoản điều chỉnh hoặc những chi phí liên quan trước khi thực hiện thanh toán.

Vì vậy, thay vì chỉ ghi nhận số tiền được chuyển về, doanh nghiệp cần theo dõi các thành phần tạo nên khoản thanh toán để có thể kiểm tra và giải thích chênh lệch khi cần thiết.

2.2. Theo dõi chi phí và các khoản thanh toán

Hoạt động kinh doanh TMĐT thường phát sinh nhiều nhóm chi phí khác nhau, tùy thuộc vào mô hình bán hàng và nền tảng sử dụng.

Một số khoản chi phí phổ biến bao gồm:

  • Phí giới thiệu sản phẩm (referral fee) và phí xử lý đơn hàng của sàn.

  • Phí hoàn tất đơn hàng, đóng gói và lưu kho.

  • Chi phí quảng cáo trên các nền tảng.

  • Chi phí vận chuyển và giao nhận.

  • Chi phí phần mềm, công cụ quản lý và nhân sự vận hành.

  • Các khoản thanh toán cho nhà cung cấp và đối tác dịch vụ.

Việc phân loại chi phí theo từng nhóm giúp doanh nghiệp dễ dàng theo dõi nguồn tiền đã sử dụng, đồng thời tạo cơ sở để phân tích hiệu quả kinh doanh theo sản phẩm và kênh bán.

2.3. Đối chiếu giao dịch và công nợ (Reconciliation)

Với doanh nghiệp bán hàng trên nhiều nền tảng, đối chiếu giao dịch giúp kiểm tra sự nhất quán giữa dữ liệu đơn hàng, báo cáo giao dịch, báo cáo thanh toán và sao kê ngân hàng hoặc cổng thanh toán.

Chẳng hạn, trên Amazon, số tiền người bán nhận được có thể đã được điều chỉnh bởi nhiều loại phí và khoản khấu trừ. Doanh nghiệp có thể tham khảo hướng dẫn về các khoản phí bán hàng của Amazon để hiểu rõ hơn về cách các khoản phí ảnh hưởng đến số tiền thanh toán. Tương tự, Shopify cung cấp báo cáo chi tiết về các khoản thanh toán, trạng thái và lịch chuyển tiền thông qua Shopify Help Center.

Bên cạnh việc đối chiếu dòng tiền, doanh nghiệp cũng cần theo dõi các khoản phải thu, phải trả và những khoản thanh toán chưa hoàn tất. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể xác định khoản tiền nào đã được nhận, khoản nào còn đang chờ xử lý và khoản nào cần kiểm tra thêm.

2.4. Quản lý chứng từ và lưu trữ dữ liệu

Các giao dịch tài chính cần có thông tin và tài liệu phù hợp để làm căn cứ ghi nhận, kiểm tra và đối chiếu.

Đối với doanh nghiệp TMĐT, những tài liệu thường cần được tập hợp bao gồm:

  • Hóa đơn và chứng từ mua hàng, bán hàng.

  • Chứng từ thanh toán và sao kê ngân hàng.

  • Báo cáo giao dịch, báo cáo phí và báo cáo thanh toán từ các sàn.

  • Chứng từ liên quan đến vận chuyển, lưu kho và hoàn hàng.

  • Hồ sơ thanh toán với nhà cung cấp và đối tác.

Theo Luật Kế toán số 88/2015/QH13 và các văn bản sửa đổi, bổ sung, chứng từ kế toán là căn cứ để ghi sổ và thực hiện các nghiệp vụ kế toán. Doanh nghiệp có trách nhiệm tổ chức quản lý, lưu trữ chứng từ theo đúng thời hạn và yêu cầu pháp luật.

Đối với hóa đơn, chứng từ điện tử, doanh nghiệp cần tuân thủ thêm các quy định tại Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC. Theo đó, dữ liệu phải được lưu trữ an toàn, bảo mật, bảo đảm tính toàn vẹn, đầy đủ và không bị thay đổi trong suốt thời gian lưu trữ; đồng thời có thể tra cứu khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.

3. Vì sao ghi sổ kế toán (bookkeeping) đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp thương mại điện tử?

Khi mở rộng sang nhiều sàn và kênh bán, doanh nghiệp phải xử lý dữ liệu từ nhiều hệ thống với cách phân loại giao dịch và lịch thanh toán khác nhau.

Đây là lý do ghi sổ kế toán (bookkeeping) ngày càng trở nên cần thiết đối với doanh nghiệp TMĐT, đặc biệt là những doanh nghiệp kinh doanh xuyên biên giới.

3.1. Dữ liệu doanh thu phân tán trên nhiều sàn và kênh bán

Mỗi nền tảng TMĐT có cách cung cấp báo cáo, phân loại giao dịch và thực hiện thanh toán riêng.

Chẳng hạn, doanh nghiệp bán hàng đồng thời trên Amazon, Shopify và TikTok Shop sẽ phải làm việc với nhiều nguồn dữ liệu khác nhau. Một nền tảng có thể tập trung vào báo cáo đơn hàng, trong khi nền tảng khác cung cấp báo cáo thanh toán hoặc phí dịch vụ theo từng kỳ.

Nếu không có quy trình ghi nhận thống nhất, doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng mỗi bộ phận sử dụng một bộ số liệu riêng. Việc tổng hợp báo cáo tài chính và xác định kết quả kinh doanh vì thế cũng mất nhiều thời gian hơn.

Ghi sổ kế toán (bookkeeping) giúp doanh nghiệp hệ thống hóa dữ liệu từ các nguồn này, tạo cơ sở để theo dõi hoạt động kinh doanh một cách nhất quán.

3.2. Nhiều khoản chi phí khiến doanh thu và tiền thực nhận có sự chênh lệch

Trong TMĐT, doanh thu bán hàng không phải là số tiền cuối cùng doanh nghiệp có thể giữ lại. Sau khi trừ các khoản phí sàn, phí xử lý đơn hàng, quảng cáo, vận chuyển và giá vốn, phần lợi nhuận còn lại có thể thấp hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu.

Ví dụ minh họa với một đơn hàng có giá trị 100 USD trên Amazon (số liệu giả định):

Khoản mục

Giá trị

Doanh thu bán hàng

100 USD

Phí giới thiệu của sàn

15 USD

Phí hoàn tất đơn hàng

6 USD

Chi phí quảng cáo phân bổ

12 USD

Giá vốn hàng bán

35 USD

Phần còn lại

32 USD

Như vậy, từ doanh thu 100 USD, doanh nghiệp còn 32 USD sau khi trừ các khoản chi phí được liệt kê trong ví dụ. Tuy nhiên, phí sàn và phí hoàn tất đơn hàng có thể được khấu trừ trực tiếp khi thanh toán, còn giá vốn và chi phí quảng cáo dùng để đánh giá hiệu quả kinh doanh. Do đó, 32 USD chỉ là số dư sau các chi phí liệt kê, không nhất thiết là khoản do Amazon giải ngân hay lợi nhuận ròng.

Thông qua việc ghi nhận riêng từng khoản, doanh nghiệp có thể hiểu rõ hơn doanh thu đang được phân bổ như thế nào và những yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh.

3.3. Giao dịch xuyên biên giới phát sinh chênh lệch tỷ giá

Với những doanh nghiệp bán hàng ra thị trường quốc tế, giao dịch tài chính có thể phát sinh bằng nhiều loại tiền tệ như USD, EUR hoặc GBP. Tuy nhiên, doanh thu được ghi nhận, tiền được thanh toán qua cổng trung gian và tiền được chuyển về tài khoản ngân hàng có thể diễn ra ở những thời điểm khác nhau. Tỷ giá áp dụng tại các thời điểm này cũng có thể không giống nhau.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn có thể phát sinh phí chuyển đổi ngoại tệ và phí giao dịch quốc tế. Nếu không theo dõi riêng các khoản này, doanh nghiệp sẽ khó xác định nguyên nhân chênh lệch giữa giá trị giao dịch ban đầu và số tiền thực nhận.

Việc ghi nhận và xử lý chênh lệch tỷ giá cần được thực hiện theo chế độ kế toán và quy định áp dụng đối với doanh nghiệp, thay vì gộp toàn bộ chênh lệch vào chi phí bán hàng.

3.4. Khối lượng giao dịch tăng nhanh khi doanh nghiệp mở rộng

Ở giai đoạn đầu, doanh nghiệp có thể quản lý giao dịch bằng bảng tính hoặc nhập liệu thủ công. Tuy nhiên, khi số lượng đơn hàng tăng lên hàng nghìn giao dịch mỗi tháng và trải rộng trên nhiều nền tảng, phương pháp này dễ trở nên quá tải.

Việc sao chép dữ liệu từ nhiều nguồn có thể dẫn đến trùng lặp giao dịch, sai công thức hoặc bỏ sót những khoản phí nhỏ nhưng phát sinh thường xuyên.

Do đó, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình ghi nhận và đối chiếu phù hợp với quy mô hoạt động. Bạn có thể tìm hiểu thêm về những hạn chế của phương pháp quản lý thủ công trong bài viết 5 chi phí ẩn khi vận hành kế toán bằng bảng tính.

4. 4 lợi ích của ghi sổ kế toán đối với doanh nghiệp TMĐT

Khi dữ liệu tài chính được ghi nhận đầy đủ và có hệ thống, doanh nghiệp không chỉ thuận tiện hơn trong việc quản lý giao dịch mà còn có thêm cơ sở để đưa ra các quyết định kinh doanh. Dưới đây là 5 lợi ích nổi bật của Bookkeeping đối với doanh nghiệp TMĐT.

4.1. Ghi sổ kế toán giúp doanh nghiệp xây dựng nền tảng mở rộng

Ghi sổ kế toán giúp doanh nghiệp biết doanh thu đến từ đâu, những khoản chi phí nào đã phát sinh và số tiền nào đang chờ được thanh toán. Điều này giúp doanh nghiệp TMĐT:

  • Quản lý doanh thu, chi phí đa sàn dễ dàng hơn

  • Kiểm soát hiệu quả của các mặt hàng

  • Đưa ra quyết định kinh doanh dựa trên dữ liệu

Điều này giúp cho doanh nghiệp TMĐT có thể mở rộng một cách bền vững và chú trọng vào chiến lược, thay vì dành phần lớn thời gian đối soát sổ sách.

4.2. Xác định hiệu quả kinh doanh sát với thực tế

Với doanh nghiệp TMĐT, một sản phẩm có thể bán được nhiều đơn nhưng đồng thời phát sinh chi phí quảng cáo, vận chuyển và hoàn hàng cao. Nếu chỉ nhìn vào doanh số, doanh nghiệp rất dễ đánh giá chưa đúng hiệu quả kinh doanh. Khi các khoản doanh thu và chi phí được ghi nhận đầy đủ, doanh nghiệp có cơ sở để xác định kết quả kinh doanh theo từng sản phẩm, cửa hàng hoặc kênh bán.

Từ đó, chủ doanh nghiệp có thể nhận diện những hoạt động đang tạo ra giá trị và những khoản chi phí cần được kiểm soát tốt hơn.

4.3. Hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu

Dữ liệu tài chính không chỉ phục vụ việc lập báo cáo mà còn hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình hoạch định chiến lược. Khi có thể theo dõi doanh thu và chi phí theo từng sản phẩm hoặc kênh bán, doanh nghiệp sẽ dễ dàng trả lời những câu hỏi như:

  • Sản phẩm nào đang mang lại hiệu quả kinh doanh tốt nhất?

  • Kênh bán nào có doanh thu cao nhưng chi phí vận hành lớn?

  • Chi phí quảng cáo đang ảnh hưởng như thế nào đến kết quả kinh doanh?

  • Doanh nghiệp nên phân bổ nguồn lực vào sản phẩm hoặc kênh bán nào?

Nhờ đó, các quyết định về ngân sách, danh mục sản phẩm và kế hoạch mở rộng có thể dựa trên dữ liệu cụ thể thay vì chỉ dựa vào cảm nhận.

4.4. Tạo nền tảng cho báo cáo tài chính và thực hiện nghĩa vụ thuế

Ghi nhận giao dịch đầy đủ là một bước quan trọng trong quá trình tổ chức công tác kế toán của doanh nghiệp. Sổ kế toán, chứng từ và dữ liệu tài chính được quản lý có hệ thống sẽ hỗ trợ quá trình kiểm tra số liệu, khóa sổ, lập báo cáo tài chính và thực hiện các nghĩa vụ thuế theo quy định.

Đối với doanh nghiệp TMĐT xuyên biên giới, việc lưu trữ đầy đủ dữ liệu giao dịch từ các sàn và đối tác thanh toán cũng giúp quá trình giải trình, đối chiếu và kiểm tra thông tin thuận tiện hơn.

5. Khi nào doanh nghiệp TMĐT nên chuẩn hóa quy trình ghi sổ kế toán?

Nếu doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình ghi sổ kế toán (Bookkeeping) từ đầu, việc kiểm soát hoạt động sẽ dễ dàng hơn rất nhiều.

Doanh nghiệp nên xem xét chuẩn hóa quy trình ghi sổ khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

  • Mở rộng sang nhiều sàn và kênh bán: Doanh thu, chi phí và thanh toán được quản lý trên nhiều nền tảng khác nhau.

  • Số lượng giao dịch tăng nhanh: Bảng tính và phương pháp nhập liệu thủ công bắt đầu mất nhiều thời gian để xử lý.

  • Khó giải thích chênh lệch dòng tiền: Số liệu doanh thu trên sàn và số tiền thực nhận thường không khớp nhưng chưa xác định được nguyên nhân.

  • Cần theo dõi hiệu quả theo từng sản phẩm: Doanh nghiệp muốn biết sản phẩm, cửa hàng hoặc kênh bán nào đang hoạt động hiệu quả.

  • Đối soát chiếm quá nhiều thời gian: Đội ngũ kế toán phải dành phần lớn thời gian tổng hợp dữ liệu thay vì kiểm tra và phân tích.

Nếu nhận thấy những vấn đề trên, doanh nghiệp nên rà soát lại quy trình ghi nhận, đối chiếu và lưu trữ dữ liệu tài chính. Đặc biệt, với doanh nghiệp kinh doanh xuyên biên giới, việc chuẩn hóa từ sớm sẽ giúp hạn chế tình trạng dữ liệu bị phân tán và khó truy xuất khi cần lập báo cáo hoặc kiểm tra số liệu.

Genbook giúp bạn quản lý dữ liệu tài chính TMĐT trên một hệ thống thống nhất

Khi kinh doanh trên nhiều sàn và thị trường, doanh nghiệp thường gặp khó khăn trong việc tổng hợp, đối chiếu dữ liệu và theo dõi hiệu quả tài chính.

Genbook giúp tập trung dữ liệu từ các nền tảng TMĐT vào một hệ thống, chuẩn hóa giao dịch theo cấu trúc kế toán và hỗ trợ xuất báo cáo tài chính và sổ cái, giúp giảm thao tác thủ công và quản lý dữ liệu hiệu quả hơn.

Trải nghiệm Genbook miễn phí trong 1 tháng để quản lý dữ liệu tài chính TMĐT.

Chủ đề gợi ý:
#thương mại điện tử#ghi sổ#kế toán
G
Tracy

Đọc tiếp

Đăng ký để cập nhật tin tức thị trường mới nhất

Nhận thông tin chi tiết, mẹo và cập nhật độc quyền gửi đến hộp thư của bạn